Dưa hấu vuông và thỏi vàng: nguồn gốc, kỹ thuật, phân hạng, giá và cách chọn cặp đẹp

Dưa hấu vuông và dưa hấu thỏi vàng là trái dưa hấu thật, trồng trên ruộng thật, được đặt vào khuôn khi trái còn nhỏ. Trái lớn lên, ép vào thành khuôn và mang hình của khuôn: khối vuông, hoặc thỏi vàng đáy rộng miệng loe, kèm chữ Tài, Lộc, Phúc nổi ngay trên vỏ. Không có biến đổi gen, không có hóa chất tạo hình. Bài này gộp hai loại vào một chỗ, vì chúng dùng chung giống dưa, chung kỹ thuật, chung nhà vườn và chung thị trường. Bạn sẽ biết chúng từ đâu ra, ai làm, làm thế nào, vì sao đắt, giá đã thay đổi ra sao từ 2008 đến 2026, và cách chọn một cặp đẹp.

Cập nhật: 27/09/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Tết Dân Việt · Tổng hợp từ 26 nguồn báo chí và tài liệu công khai · Giá tham chiếu mới nhất: Tết Bính Ngọ 2026

1. Dưa hấu tạo hình là gì?

Hãy tưởng tượng bạn đổ nước vào một cái hộp: nước sẽ có hình cái hộp. Trái dưa cũng vậy, chỉ chậm hơn. Khi trái còn nhỏ, nhà vườn đặt nó vào một cái khuôn. Mỗi ngày trái lớn thêm một chút, ép sát vào thành khuôn. Sau khoảng ba tuần, trái đã "điền đầy" khuôn và mang đúng hình của khuôn.

Nếu mặt trong khuôn có khắc chữ, chữ sẽ in nổi lên vỏ. Vì vậy chữ trên dưa tạo hình thật là một phần của vỏ, không phải chữ dán, chữ sơn hay chữ khắc bằng dao sau khi hái.

Hai dáng phổ biến nhất ở Việt Nam là:

• Dưa hấu vuông: khối gần lập phương hoặc hộp chữ nhật, 4–6 mặt phẳng, góc bo tròn. Thường nặng khoảng 2–2,5 kg.
• Dưa hấu thỏi vàng: mô phỏng thỏi vàng (nén vàng) thời xưa, đáy rộng phẳng, hai đầu vểnh lên, phần giữa gồ tròn. Nhỏ hơn, thường 1,2–2 kg.

Ngoài ra còn có dáng trái tim, hồ lô, xe hơi, nhưng làm rất ít và khó thành công. Bài này tập trung vào vuông và thỏi vàng, hai dáng có thị trường ổn định nhất.

Cẩn thận ba thứ dễ nhầm

1. Giống hạt tên "thỏi vàng". Có giống "Dưa hấu thỏi vàng lai F1 RADO 212" cho quả bầu dục, sọc vàng, ruột vàng. Đó là tên giống, quả không có dáng thỏi vàng và không có chữ.
2. Dưa khắc chữ. Là dưa tròn thường (hay dùng giống An Tiêm vỏ xanh), sau khi hái mới dùng dao hoặc tia laser khắc chữ lên vỏ. Rẻ hơn nhiều, nhưng vết khắc làm vỏ nhanh hỏng hơn.
3. Dưa vàng (dưa lê, dưa lưới) hồ lô, thỏi vàng. Một số doanh nghiệp tạo hình cả trên dưa vàng họ bầu bí, không phải dưa hấu. Khi mua, hãy hỏi rõ: "Đây là dưa hấu hay dưa vàng?".

2. Nguồn gốc: từ Nhật Bản đến miền Tây

Ở Nhật Bản: bắt đầu từ cái tủ lạnh

Năm 1978, nhà thiết kế đồ họa người Nhật Tomoyuki Ono trưng bày dưa hấu vuông tại một phòng tranh ở khu Ginza, Tokyo. Ông sau đó được cấp bằng sáng chế Mỹ cho "quy trình đúc khuôn trái cây tự nhiên" (Wikipedia). Ý tưởng ban đầu rất đời thường: dưa tròn lăn lóc và chiếm chỗ trong tủ lạnh, dưa vuông xếp gọn hơn.

Ngày nay, thành phố Zentsuji (tỉnh Kagawa) là nơi nổi tiếng nhất. Theo VOI (2021), nông dân ở đây dùng khuôn nhựa trong cạnh khoảng 18 cm, đỡ bằng khung sắt để trái vẫn nhận đủ nắng. Năm 2021 chỉ còn 7 hộ trồng, vì thiếu người nối nghề. Giá mỗi trái khoảng 10.000 yên.

Điểm quan trọng nhất: dưa vuông Nhật được hái khi còn non để giữ dáng lâu. Japan Today viết thẳng: loại dưa này "ít ngọt và không hợp để ăn". Nó là vật trưng bày, và theo All About Japan có thể giữ dáng tới khoảng sáu tháng.

Ở Việt Nam: từ màn hình tivi đến ruộng dưa Cần Thơ

Theo Nhân Dân (2015), ông Trần Thanh Liêm ở phường Bình Thủy, quận Bình Thủy, TP Cần Thơ thấy dưa vuông Nhật trên tivi vào khoảng năm 2000. Năm đầu thử bằng khuôn kính thì thất bại vì kính nứt. Ông lần lượt thử gạch men, bê tông, thép, cuối cùng chọn nhựa composite. Dưa vuông vỏ vàng của ông ra thị trường, rồi có thêm chữ Tài, Lộc.

Các báo ghi mốc thời gian không giống nhau. Báo Cần Thơ (2011) ghi: 2004 bắt đầu nghiên cứu, 2005 đưa dưa vuông vào siêu thị Metro, 2008 làm thành công 5 cặp thỏi vàng đầu tiên. Dân Trí (2014, 2015) ghi năm thành công là 2007. Dù chênh vài năm, các nguồn đều thống nhất: ông Liêm là một trong những người đi đầu, và được báo chí gọi là "vua dưa hấu thỏi vàng" từ đầu những năm 2010.

Ở Đồng Tháp, ông Trần Văn Cưng (xã Phong Hòa, huyện Lai Vung) bắt đầu từ một tình cờ. Một trái dưa của ông rơi xuống rãnh nước cạnh ruộng; đến ngày hái, trái có một mặt phẳng. Từ đó ông nghĩ cách làm cả trái vuông bằng thùng gỗ (Dân Trí theo VTV, 2023). Dân Trí gọi ông là người đầu tiên ở miền Tây tạo hình dưa hấu bằng thùng gỗ.

Năm	Mốc	Nguồn
1978	Tomoyuki Ono trưng bày dưa hấu vuông tại Ginza, Tokyo	Wikipedia
Khoảng 2000–2002	Ông Trần Thanh Liêm (Cần Thơ) thử làm dưa vuông, thất bại với khuôn kính, rồi thành công	Nhân Dân 2015
2005	Dưa vuông của ông Liêm vào siêu thị Metro	Báo Cần Thơ 2011
2007–2008	Những cặp dưa thỏi vàng đầu tiên thành công ở Cần Thơ	Báo Cần Thơ 2011; Dân Trí 2015
Khoảng 2006–2013	Ông Trần Văn Cưng (Đồng Tháp) bắt đầu tạo hình bằng khuôn gỗ (các báo ghi từ 10 đến 19 năm tính đến lúc viết)	Thanh Niên 2023; VTV 2024; VOV Giao thông 2025
2018–2019	Hậu Giang có Câu lạc bộ trái cây tạo hình, làm cả dưa thỏi vàng	Báo An Giang 2018; Báo Cần Thơ 2019
2025–2026	Doanh nghiệp và nhiều nhà vườn trẻ cùng làm; dưa tạo hình có mặt ở chợ Tết nhiều tỉnh	Thanh Niên 2025; Tuổi Trẻ 2026

3. Những nhà vườn làm nên nghề

Nghề này nhỏ. Mỗi mùa cả nước chỉ có vài nghìn cặp đạt chuẩn. Biết người làm là cách tốt nhất để hiểu chất lượng.

Nhà vườn	Nơi	Điểm nổi bật	Nguồn
Trần Thanh Liêm	Bình Thủy, Cần Thơ	Đi đầu; khuôn nhựa composite; đã đăng ký nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp (theo báo); từng làm cả dưa trái tim, xe hơi	Báo Cần Thơ 2011; Nhân Dân 2015; Dân Trí 2015
Trần Văn Cưng	Phong Hòa, Lai Vung, Đồng Tháp	Khuôn gỗ căm xe tự chế; 100–300 cặp mỗi mùa; báo gọi là "vua dưa hấu thỏi vàng"	Thanh Niên 2023; VTV 2024; VOV Giao thông 2025
Võ Trung Thành	Phú Tân, Châu Thành, Hậu Giang	Chủ nhiệm CLB trái cây tạo hình; làm cả bưởi hồ lô và dưa thỏi vàng	Báo An Giang 2018; Báo Cần Thơ 2019
Nguyễn Thanh Điền	Đồng Tháp	Tết 2026: khoảng 200 cặp thỏi vàng và 100 cặp vuông, bán ở Rạch Giá	Tuổi Trẻ 2026
Công ty Nông sản Đăng Khôi	TP.HCM	Tết 2025: khoảng 500 trái dưa hấu thỏi vàng; làm thêm dưa vàng hồ lô, dưa khắc laser	Thanh Niên 2025; Tuổi Trẻ (NLĐ) 2025

4. Ý nghĩa khi chưng Tết

Dưa hấu vốn là trái không thể thiếu trên bàn thờ ngày Tết của người miền Nam, với mong ước năm mới "đỏ ruột", may mắn. Dưa tạo hình thêm hai lớp nghĩa:

• Dưa vuông: nhiều gia đình chưng một cặp dưa vuông cùng dưa tròn, mong năm mới mọi việc "vuông tròn", làm ăn may mắn (VTV, 2024). Dáng vuông còn gợi sự vững vàng.
• Dưa thỏi vàng: thỏi vàng là biểu tượng của cải; vỏ vàng gợi tài lộc; chữ Tài, Lộc là lời chúc trực tiếp. Một người mua ở Rạch Giá nói với Tuổi Trẻ rằng mua về chưng không chỉ vì đẹp, sang, mà còn mong năm mới sung túc, đủ đầy.

Đây là quan niệm văn hóa dân gian, không phải lời hứa. Giá trị thật của trái dưa là công sức của nhà vườn, vẻ đẹp khi chưng và lời chúc gửi tới người nhận.

5. Giống dưa Kim Hồng và chỉ tiêu một trái đẹp

Gần như mọi nhà vườn làm dưa thỏi vàng đều dùng giống Kim Hồng (có báo ghi "Hồng Kim"): vỏ vàng, ruột đỏ. Ông Cưng giải thích hai lý do chọn giống này: màu vàng giống vàng thật, và vỏ dày, chịu được lực ép của khuôn tốt hơn giống vỏ mỏng (Tiền Phong, 2023). Theo VOV Giao thông (2025), giống có thời gian sinh trưởng 55–60 ngày.

Chưa có tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) riêng cho dưa tạo hình. Bảng dưới là những chỉ tiêu mà nhà vườn và báo chí dùng để phân loại, quy về số đo cụ thể:

Chỉ tiêu	Trái đẹp (loại 1)	Cần tránh	Nguồn / ghi chú
Trọng lượng thỏi vàng	Khoảng 1,5–2 kg/trái	Dưới 1,2 kg (trái non, chữ mờ)	Dân Trí 2014, 2015; Thanh Niên 2018, 2023
Trọng lượng dưa vuông	Khoảng 2–2,5 kg/trái	Lệch nhiều giữa hai trái trong cặp	Dân Trí 2014, 2023
Dáng	Điền đầy khuôn, mặt phẳng, cạnh rõ	Méo, một bên lõm, chưa chạm thành khuôn	Tiêu chí nhà vườn
Chữ	Nổi rõ, nét liền, đọc được từ xa	Chữ mờ, đứt nét	Tiêu chí nhà vườn
Vỏ	Vàng đều, không trầy	Đốm xanh, rám nắng, trầy, nứt	Ông Liêm nêu lỗi "đốm xanh" (VietNamNet 2015)
Cặp	Hai trái gần bằng nhau về cỡ, màu, chữ	Hai trái khác mẫu chữ, khác sắc vàng	Tiêu chí thương mại

6. Quy trình tạo hình theo từng mốc

Quy trình dưới đây theo chia sẻ của ông Trần Văn Cưng trên VTV, Dân Trí (2023) và VOV Giao thông (2025). Các vườn khác có thể lệch vài ngày.

Mốc	Việc làm	Điều quyết định thành bại
Trước Tết khoảng 2,5–3 tháng	Xuống giống Kim Hồng. Ví dụ: ông Liêm xuống giống vụ Tết 2016 vào ngày 20/10 âm lịch (Dân Trí 2015)	Canh lịch để trái chín đúng 1–2 tuần trước Tết
Ngày 1–40	Chăm cây, tỉa trái, để mỗi dây một trái đẹp	Ông Liêm: "chế độ dinh dưỡng và cách chăm sóc cực kỳ quan trọng"
Khoảng ngày 40	Chọn trái tròn đều, không trầy, đặt vào khuôn	Trầy một chút là trái mất khoảng nửa giá trị (Dân Trí 2023)
Ngày 40–60	Nuôi trái trong khuôn khoảng 20 ngày, kiểm tra hằng ngày	Trái lớn quá nhanh có thể nứt; lớn chậm thì không điền đầy khuôn
Khoảng ngày 55–60	Tháo khuôn, lau sạch, phân loại 1 và 2	Thao tác nhẹ, tránh va các góc
1–2 tuần trước Tết	Giao thương lái, đại lý, khách đặt trước	Vườn ông Cưng Tết 2023 bán hết vào ngày 24 Tết (Tiền Phong)

Ghi chú về chỗ các nguồn khác nhau: Báo Cần Thơ (2019) ghi nhà vườn Hậu Giang "lấy trái cho vào khuôn lúc 58–60 ngày tuổi", khác xa mốc 40 ngày của ông Cưng. Có thể báo tính mốc khác, hoặc giống và cách trồng khác. Chúng tôi dùng mốc 40 + 20 ngày vì được ba nguồn độc lập ghi giống nhau.

7. Khuôn: kính, bê tông, gỗ hay nhựa?

Khuôn là "bí quyết" lớn nhất của nghề. Mỗi vật liệu có ưu nhược riêng:

Vật liệu	Ai dùng	Ưu điểm	Nhược điểm
Kính	Ông Liêm năm đầu	Trong, trái nhận nắng	Nứt vỡ khi trái ép mạnh
Gạch men, bê tông, thép	Ông Liêm giai đoạn thử nghiệm	Cứng	Nặng, nóng, khó tháo, trái dễ trầy
Nhựa composite	Ông Liêm (từ khoảng 2011); một số nông dân miền Tây	Bền, hơi dẻo, nhẹ	Chi phí làm khuôn ban đầu
Gỗ căm xe	Ông Cưng	Gỗ cứng, chịu lực, trái ít trầy và bể	Nặng, cần thợ mộc làm khuôn
Nhựa trong + khung sắt	Nông dân Zentsuji (Nhật)	Trái nhận đủ nắng, nhìn được bên trong	Khuôn nhỏ (khoảng 18 cm)

Một điểm ít người để ý: năm 2015, ông Liêm cho biết đã đổi sang khuôn nhỏ hơn để chữ in đẹp hơn (Dân Trí 2015). Nghĩa là trái nhỏ chưa chắc là trái kém; cần nhìn chữ và dáng, không chỉ nhìn cân nặng.

8. Vì sao đắt?

Tết 2026, dưa hấu chưng thường giá khoảng 25.000–30.000 đ/kg. Một cặp thỏi vàng đẹp 1,6 triệu đồng, tức khoảng 3 kg dưa. Quy ra ký, dưa thỏi vàng đắt gấp khoảng 18–21 lần dưa thường. Có năm lý do dễ hiểu:

1. Chọn rất ít. Vụ Tết 2023, từ khoảng 4.000 dây dưa, ông Cưng chỉ chọn khoảng 600 trái để vào khuôn (Thanh Niên, Tiền Phong 2023).
2. Hao hụt lớn và bấp bênh. Năm 2014, ông Liêm chuẩn bị 500 cặp thỏi vàng nhưng chỉ khoảng 35 cặp đạt chuẩn, tức khoảng 7% (Dân Trí 2014). Năm thuận hơn, tỷ lệ khoảng 50% (Dân Trí 2015). Năm 2023, vườn ông Cưng thu được khoảng 80% số trái vào khuôn, nhưng số trái loại 1 chỉ đạt khoảng một nửa dự kiến vì thời tiết xấu và trầy khi ốp khuôn.
3. Trái nhỏ đi nhiều. Dưa Kim Hồng thường 5–6 kg. Dưa thỏi vàng chỉ khoảng 1,5 kg. Nhà vườn "mất" hơn 70% trọng lượng mỗi trái.
4. Rủi ro thời tiết. Tết 2025, mưa trái mùa khiến nhiều trái nứt; ông Trịnh Thanh Tùng (Đăng Khôi) nói dưa thỏi vàng "khó khăn hơn rất nhiều" so với dưa hồ lô vốn thu hồi được khoảng 70% (Thanh Niên 2025).
5. Chỉ bán một mùa. Hàng chỉ có giá trong khoảng hai tuần trước Tết. Sau Tết, dưa tạo hình chỉ còn giá như dưa thường.

9. Kinh tế nghề qua các năm

Bảng dưới gom các con số báo chí đã công bố. Mỗi dòng là một nguồn riêng; con số do nhà vườn tự khai, chưa được kiểm toán.

Năm (vụ Tết)	Nhà vườn	Sản lượng	Giá tại vườn	Nguồn
2008	Trần Thanh Liêm	5 cặp thỏi vàng đầu tiên	550.000 đ/cặp	Báo Cần Thơ 2011
2010	Trần Thanh Liêm	Hơn 10 cặp thỏi vàng	3 triệu đ/cặp tại vườn; 6–7 triệu đ/cặp ở TP.HCM	Báo Cần Thơ 2011
2011	Trần Thanh Liêm	Dự kiến 100 cặp, đạt khoảng 50%	3 triệu đ/cặp tại vườn; 7 triệu đ/cặp giao TP.HCM	Báo Cần Thơ 2011; VietNamNet 2011
2014 (Giáp Ngọ)	Trần Thanh Liêm	500 cặp thỏi vàng chuẩn bị, khoảng 35 cặp đạt	Thỏi vàng 3–3,5 triệu; vuông 1,3–1,7 triệu đ/cặp	Dân Trí 2014
2015 (Ất Mùi)	Trần Thanh Liêm	150 cặp thỏi vàng, 109 cặp vuông	Thỏi vàng 3,5 triệu; vuông 1,3 triệu đ/cặp. Chi phí khoảng 65 triệu, doanh thu thỏi vàng khoảng 525 triệu	VietNamNet (theo Dân Trí) 2015
2016 (Bính Thân)	Trần Thanh Liêm	Kế hoạch 600 cặp thỏi vàng, 100 cặp vuông trên 8.000 m²	Thỏi vàng 3–4 triệu đ/cặp	Dân Trí 2015
2018 (Mậu Tuất)	Trần Thanh Liêm	350 cặp thỏi vàng	Trên 1,7 kg/trái: 3 triệu; 1,5 kg/trái: 2–2,5 triệu đ/cặp	Thanh Niên 2018
2019 (Kỷ Hợi)	Võ Trung Thành (Hậu Giang)	Khoảng 400 trái thỏi vàng	700.000–800.000 đ/trái	Báo Cần Thơ 2019
2023 (Quý Mão)	Trần Văn Cưng	600 trái vào khuôn; loại 1: 100 vuông + 100 thỏi vàng	Thỏi vàng 1,5 triệu; vuông 1 triệu; loại 2: 600.000 đ/cặp	Thanh Niên, Tiền Phong, Dân Trí 2023
2024 (Giáp Thìn)	Trần Văn Cưng	Khoảng 200 cặp	Thỏi vàng 1,5 triệu; vuông 1 triệu; loại 2: 600.000–900.000 đ/cặp	VTV 2024
2025 (Ất Tỵ)	Trần Văn Cưng	Khoảng 300 cặp	Thỏi vàng 1,5 triệu; vuông 1 triệu đ/cặp	VOV Giao thông 2025
2025 (Ất Tỵ)	Đăng Khôi (TP.HCM)	Khoảng 500 trái thỏi vàng	550.000–650.000 đ/trái (Tuổi Trẻ); 700.000–800.000 đ/trái (Thanh Niên)	Hai báo ghi khác nhau
2026 (Bính Ngọ)	Nguyễn Thanh Điền (Đồng Tháp)	Khoảng 200 cặp thỏi vàng, 100 cặp vuông	Cặp đẹp 1,6 triệu; chưa đạt chuẩn 600.000 đ/cặp	Tuổi Trẻ 2026

Đọc bảng này thế nào? Giá thỏi vàng tại vườn đã giảm từ 3–3,5 triệu đ/cặp (giai đoạn 2010–2018, khi gần như chỉ một người làm) xuống khoảng 1,5–1,6 triệu đ/cặp (2023–2026, khi nhiều vườn cùng làm). Đây là dấu hiệu bình thường của một sản phẩm "độc quyền" trở thành sản phẩm phổ biến hơn. Với người mua, đó là tin tốt. Với người bán, nó có nghĩa là chất lượng và dịch vụ giao hàng giờ quan trọng hơn sự "lạ".

10. Pháp lý: nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp

Dưa hấu tạo hình không có chỉ dẫn địa lý và chưa có sản phẩm OCOP nào mang tên riêng "dưa hấu thỏi vàng" mà chúng tôi tìm được. Nhưng có một điểm pháp lý đáng biết:

• Theo Báo Cần Thơ (2011), Nhân Dân (2015) và Dân Trí (2015), ông Trần Thanh Liêm đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu hàng hóa và kiểu dáng công nghiệp cho một số mẫu dưa tạo hình, trong đó có dưa thỏi vàng chữ Tài, Lộc.
• Chúng tôi chưa tự tra được số văn bằng và thời hạn hiệu lực trên cơ sở dữ liệu của Cục. Kiểu dáng công nghiệp ở Việt Nam có thời hạn bảo hộ tối đa 15 năm kể từ ngày nộp đơn, nên một văn bằng cấp từ đầu những năm 2010 có thể đã hết hạn.

Ý nghĩa thực tế: nếu bạn là nhà vườn hay đơn vị thương mại muốn làm khuôn riêng, hãy tra cứu văn bằng trước và dùng mẫu chữ, mẫu khuôn của riêng mình. Nếu bạn là người mua, pháp lý này không ảnh hưởng gì tới bạn.

11. Phân hạng: loại 1, loại 2 khác gì?

Không có chuẩn chung. Mỗi vườn tự phân loại, nhưng các tiêu chí khá giống nhau:

Hạng	Dáng và chữ	Vỏ	Giá tham khảo 2023–2026
Loại 1 (cặp đẹp)	Điền đầy khuôn, cạnh rõ, chữ nổi sắc nét	Vàng đều, không trầy, không đốm	Thỏi vàng 1,5–1,6 triệu; vuông 1–1,6 triệu đ/cặp
Loại 2 (chưa đạt chuẩn)	Hơi méo hoặc chữ mờ một phần	Có vết trầy nhẹ hoặc lệch màu	600.000–900.000 đ/cặp
Loại bỏ	Không ra dáng, nứt	Nứt, thâm, đốm xanh lớn	Bán như dưa thường hoặc bỏ

Ông Liêm từng chia thỏi vàng theo cân: 1,2 kg; 1,3–1,4 kg; từ 1,5 kg trở lên (Dân Trí 2015). Thanh Niên (2018) ghi trái trên 1,7 kg bán 3 triệu đ/cặp, trái 1,5 kg bán 2–2,5 triệu. Nói chung: cùng độ đẹp, trái nặng hơn đắt hơn.

12. Giá theo từng năm và từng kênh

Giá dưa tạo hình thay đổi theo ba thứ: năm (được mùa hay mất mùa), hạng (loại 1 hay 2) và kênh (mua tại vườn, ở chợ Tết hay ở thành phố). Bảng dưới quy tất cả về cùng đơn vị "đồng/cặp 2 trái".

Kênh	Năm	Thỏi vàng (đ/cặp)	Vuông (đ/cặp)	Nguồn
Tại vườn, Đồng Tháp	2023–2025	1,5 triệu (loại 1)	1 triệu (loại 1)	Thanh Niên 2023; VTV 2024; VOV GT 2025
Tại vườn, loại 2	2023–2024	600.000–900.000		Thanh Niên 2023; VTV 2024
Chợ Tết Rạch Giá (An Giang)	2026	Cặp đẹp 1,6 triệu; chưa đạt chuẩn 600.000		Tuổi Trẻ 2026
Doanh nghiệp, TP.HCM	2025	1,1–1,6 triệu (quy từ giá mỗi trái)	—	Tuổi Trẻ (NLĐ), Thanh Niên 2025
Hậu Giang, tại vườn	2019	1,4–1,6 triệu (quy từ 700.000–800.000 đ/trái)	—	Báo Cần Thơ 2019
Dưa hấu chưng thường	2026	25.000–30.000 đ/kg		Tuổi Trẻ 2026
Dưa khắc chữ bằng dao/laser (Hà Nội)	2016	200.000–400.000 đ/trái		Dân Trí 2016
Dưa vuông Nhật Bản (Zentsuji)	2021	Khoảng 10.000 yên/trái		VOI; Japan Today

Giá Tết Đinh Mùi 2027 chưa có. Giá thật sẽ phụ thuộc thời tiết cuối năm 2026 và số trái đạt chuẩn của từng vườn. Khi so giá, hãy so cùng hạng, cùng cân nặng, và xem giá đã gồm phí giao, hộp, thiệp chưa.

13. Cách chọn cặp đẹp

8 điểm kiểm tra khi cầm trái

1. Chữ liền với vỏ. Miết nhẹ ngón tay: chữ thật không có mép, không bong. Chữ khắc dao có rãnh sâu, mép trắng.
2. Dáng đầy khuôn. Nhìn từ trên xuống: dưa vuông gần như hình vuông; thỏi vàng có đáy phẳng, hai đầu cân đối.
3. Không trầy, không nứt, nhất là ở góc và cạnh, nơi trái ép mạnh vào khuôn.
4. Vỏ vàng đều. Tránh mảng xanh loang hoặc đốm xanh.
5. Ấn nhẹ các mặt không lún. Chỗ mềm là dấu hiệu trái sắp hỏng.
6. Cuống còn tươi, xanh, chắc, không khô đen.
7. Hai trái cân nhau về cỡ, màu và kiểu chữ.
8. Cân thử. Thỏi vàng đẹp thường từ 1,5 kg; dưa vuông từ 2 kg.

Dấu hiệu nên tránh

• Chữ dán decal hoặc sơn vẽ nhưng bán giá dưa tạo hình.
• Người bán không nói được hàng từ vườn nào, loại mấy.
• Ảnh mẫu đẹp nhưng không chịu gửi ảnh đúng cặp sẽ giao.
• Giá rẻ bất thường so với bảng giá ở trên. Có thể là loại 2 hoặc dưa khắc chữ.

5 câu nên hỏi người bán

1. "Dưa này ép khuôn hay khắc chữ sau khi hái?"
2. "Đây là dưa hấu Kim Hồng hay dưa vàng?"
3. "Loại 1 hay loại 2? Mỗi trái nặng bao nhiêu?"
4. "Hái ngày nào? Giao ngày nào?"
5. "Trái bị dập, nứt khi nhận thì đổi thế nào?"

14. Bảo quản và ăn sau Tết

• Để nơi thoáng mát, tránh nắng chiếu thẳng, để xa bát nhang và bếp.
• Không bọc kín bằng túi ni lông vì dễ đọng nước, sinh mốc.
• Đặt trên đế mềm hoặc khăn, không đặt trực tiếp lên mặt đá lạnh, ẩm.
• Kiểm tra vài ngày một lần. Thấy chỗ mềm, chảy nước hay mùi lạ thì hạ xuống ngay.

Các nhà vườn cho biết dưa Kim Hồng tạo hình giữ được khoảng 1–2 tháng (Tiền Phong 2023, VTV 2024); VOV Giao thông (2025) ghi 1–3 tháng; Dân Trí (2014) ghi ông Liêm nói dưa "giữ màu sắc, hình dáng gần cả tháng". Để an toàn, hãy tính khoảng một tháng nếu bạn định ăn.

Có ăn được không? Dưa tạo hình miền Tây được hái khi đã đủ ngày (55–60 ngày), nên sau Tết vẫn bổ ra ăn được. Báo chí mô tả Kim Hồng có "độ ngọt cao" (Tiền Phong 2023), nhưng chúng tôi chưa thấy số đo độ ngọt (độ Brix) riêng cho dưa tạo hình. Chưng càng lâu, ruột càng kém tươi. Vì vậy hãy coi dưa tạo hình là quà chưng và quà biếu; phần ăn được là món quà thêm. Ngược lại, dưa vuông Nhật hái non nên gần như không để ăn.

15. An toàn thực phẩm: biết gì, chưa biết gì

Điều đã biết	Điều chưa biết hoặc chưa có số liệu
Hình dáng đến từ khuôn cơ học; không cần hóa chất tạo hình.	Chưa có nghiên cứu công khai đo dư lượng thuốc bảo vệ thực vật riêng cho dưa tạo hình.
Chữ nổi là một phần của vỏ, không phải sơn.	Khuôn nhựa composite dùng loại nhựa nào: các báo chưa ghi.
Trái được trồng như dưa thường, cùng quy trình chăm sóc.	Chưa có số đo độ ngọt, độ tươi của ruột sau 2–4 tuần chưng.
Dưa khắc chữ bằng dao để được khoảng 20–30 ngày (Dân Trí 2016), ngắn hơn dưa ép khuôn vì vỏ bị cắt.	Chưa có tiêu chuẩn VietGAP hay OCOP riêng cho dòng sản phẩm này.

Lời khuyên đơn giản: rửa sạch vỏ trước khi bổ; bỏ trái có chỗ mềm, chảy nước, mốc hay mùi lạ; không cho trẻ nhỏ ăn phần ruột sát vỏ của trái đã chưng lâu.

16. Dành cho người mua sỉ và doanh nghiệp

Dưa tạo hình là quà Tết đẹp cho đối tác, nhưng là hàng tươi, sản lượng ít và dễ vỡ. Trước khi đặt số lượng, hãy thống nhất các điều khoản sau:

Điều khoản	Nên ghi rõ	Vì sao
Hạng hàng	Loại 1, cân nặng tối thiểu mỗi trái	Tránh giao lẫn loại 2
Mẫu chữ	Tài – Lộc, Phúc – Lộc; chữ Việt hay chữ Hán	Mỗi vườn có khuôn khác nhau
Hạn chốt đơn	Càng sớm càng tốt; nhà vườn xuống giống khoảng 2,5–3 tháng trước Tết	Sau khi xuống giống, sản lượng gần như cố định
Ngày giao	Khung ngày cụ thể, thường 1–2 tuần trước Tết	Hàng tươi, không giao quá sớm
Đóng gói	Hộp cứng, lót mút, mỗi trái một ngăn	Góc và cạnh rất dễ dập
Đổi trả	Chụp ảnh khi nhận; đổi trái dập, nứt trong 24 giờ	Rủi ro vận chuyển
Rủi ro mất mùa	Thỏa thuận trước nếu thiếu hàng: hoàn tiền hay đổi sản phẩm tương đương	Tỷ lệ đạt có năm chỉ khoảng 7%
Hóa đơn	Hóa đơn VAT, hợp đồng, biên bản giao nhận	Để hạch toán chi phí quà Tết

Xem thêm: Hồ sơ mua quà Tết doanh nghiệp: báo giá, hợp đồng, hóa đơn, giao nhận và Chi phí quà Tết có được trừ thuế?

17. So sánh vuông, thỏi vàng, dưa khắc chữ và dưa thường

Tiêu chí	Dưa thỏi vàng	Dưa vuông	Dưa khắc chữ	Dưa hấu chưng thường
Cách làm	Ép khuôn thỏi vàng	Ép khuôn hộp	Khắc dao/laser sau khi hái	Tự nhiên
Giống thường dùng	Kim Hồng vỏ vàng	Kim Hồng vỏ vàng	Vỏ xanh (An Tiêm…)	Nhiều giống
Cân nặng	1,2–2 kg	2–2,5 kg	5–10 kg	3–10 kg
Giá tham khảo	1,5–1,6 triệu đ/cặp	1–1,6 triệu đ/cặp	200.000–400.000 đ/trái (2016)	25.000–30.000 đ/kg (2026)
Chưng được	1–2 tháng	1–2 tháng	20–30 ngày	Vài tuần
Ý nghĩa	Tài lộc, sung túc	Vuông tròn, vững vàng	Tùy chữ khắc	Đỏ ruột, may mắn
Hợp với	Biếu chủ doanh nghiệp, cửa hàng	Bàn thờ gia đình, chưng cặp vuông–tròn	Quà cá nhân hóa, ngân sách vừa	Mọi gia đình

Nếu bạn thích trái cây tạo hình, hãy đọc thêm Bưởi hồ lô là gì? Toàn tập nguồn gốc, kỹ thuật tạo hình, phân hạng, giá và cách chọn cặp đẹp. Bưởi hồ lô để được lâu hơn, còn dưa thỏi vàng có màu vàng nổi bật hơn.

18. Thị trường hiện nay

• Nhiều người làm hơn. Từ chỗ gần như chỉ có ông Liêm (2008–2015), nay có nhiều nhà vườn ở Đồng Tháp, Hậu Giang, Cần Thơ và doanh nghiệp ở TP.HCM.
• Giá dễ chịu hơn. Giá cặp thỏi vàng tại vườn giảm từ 3–3,5 triệu (2010–2018) xuống khoảng 1,5–1,6 triệu (2023–2026).
• Vẫn khan vào sát Tết. Vườn ông Cưng bán hết từ 24 Tết năm 2023; báo chí nhiều năm dùng chữ "cháy hàng", "không đủ bán".
• Thời tiết là rủi ro lớn nhất. Mưa trái mùa Tết 2025 làm nứt nhiều trái (Tuổi Trẻ, NLĐ 2025).
• Công nghệ mới. Doanh nghiệp chuyển sang khắc laser cho dưa vỏ xanh, tăng sản lượng dưa khắc chữ khoảng 50% (từ 4.000 lên 6.000 trái, NLĐ 2025). Dưa ép khuôn thì vẫn phải làm thủ công từng trái.

19. Thuật ngữ

• Tạo hình / ép khuôn: đặt trái non vào khuôn để trái lớn theo hình khuôn.
• Kim Hồng: giống dưa hấu vỏ vàng, ruột đỏ, vỏ dày, thường dùng để tạo hình.
• Ra lò: cách nhà vườn gọi lúc tháo khuôn, lấy trái ra.
• Loại 1 / loại 2: hạng đẹp / hạng chưa đạt chuẩn, do nhà vườn tự phân.
• Kiểu dáng công nghiệp: quyền bảo hộ hình dáng bên ngoài của sản phẩm, do Cục Sở hữu trí tuệ cấp.
• Dưa khắc chữ: dưa thường được khắc chữ bằng dao hoặc laser sau khi hái.

20. Câu hỏi thường gặp

Dưa hấu vuông, thỏi vàng có phải dưa biến đổi gen không?

Không. Đó là dưa thường được nuôi trong khuôn. Dáng và chữ đến từ khuôn, màu vàng đến từ giống dưa Kim Hồng.

Dưa nằm trong khuôn bao lâu?

Theo nhà vườn Trần Văn Cưng (Đồng Tháp), trái vào khuôn khi dưa khoảng 40 ngày tuổi và nằm trong khuôn khoảng 20 ngày trước khi hái.

Dưa hấu thỏi vàng và dưa vuông giá bao nhiêu?

Tết 2026 tại chợ Tết miền Tây: khoảng 600.000 đ/cặp với hàng chưa đạt chuẩn và 1,6 triệu đ/cặp với cặp đẹp. Tại vườn Đồng Tháp 2023–2025: thỏi vàng loại 1 khoảng 1,5 triệu, dưa vuông loại 1 khoảng 1 triệu đ/cặp. Giá Tết 2027 chưa có.

Dưa hấu thỏi vàng nặng bao nhiêu?

Thường 1,5–2 kg mỗi trái; dưa vuông khoảng 2–2,5 kg. Dưa Kim Hồng không ép khuôn thường nặng 5–6 kg.

Chưng được bao lâu?

Các nhà vườn nói khoảng 1–2 tháng nếu để nơi thoáng mát, tránh nắng, xa bát nhang. Nếu định ăn, hãy ăn trong khoảng một tháng.

Sau Tết có ăn được không?

Dưa tạo hình miền Tây hái khi đủ ngày nên vẫn ăn được. Rửa sạch vỏ, bỏ trái có chỗ mềm, chảy nước hoặc mùi lạ. Dưa vuông Nhật Bản hái non nên chủ yếu để trưng.

Ai là người làm dưa hấu thỏi vàng đầu tiên ở Việt Nam?

Theo Báo Cần Thơ (2011), ông Trần Thanh Liêm (Bình Thủy, Cần Thơ) làm thành công 5 cặp thỏi vàng đầu tiên năm 2008. Ông Trần Văn Cưng (Lai Vung, Đồng Tháp) là người nổi tiếng với cách tạo hình bằng khuôn gỗ.

Giống "dưa hấu thỏi vàng F1" có phải dưa tạo hình không?

Không. Đó là tên một giống hạt cho quả bầu dục bình thường. Dưa thỏi vàng chưng Tết là dưa được ép khuôn.

21. Về bài viết này

• Cách biên soạn: Ban biên tập Tết Dân Việt đọc và đối chiếu 26 nguồn báo chí, tài liệu công khai trong nước và nước ngoài (2011–2026). Mỗi con số đều ghi nguồn. Chỗ các nguồn khác nhau, chúng tôi nêu cả hai.
• Giới hạn: số liệu sản lượng, tỷ lệ đạt và giá do nhà vườn chia sẻ với báo chí, chưa được kiểm chứng độc lập. Chúng tôi chưa tra được văn bằng sở hữu trí tuệ trên cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ.
• Ảnh: ảnh thuộc bản quyền của các báo và tác giả được ghi dưới mỗi ảnh, dùng để minh họa và dẫn nguồn.
• Không phải lời khuyên phong thủy: ý nghĩa chưng Tết trong bài là quan niệm dân gian.

Nguồn tham khảo

1. Dưa hấu vuông, dưa hấu thỏi vàng có chữ tài, lộc đắt hàng ngày Tết – Tuổi Trẻ Online (Chí Công), 13/02/2026
2. 'Nắn' dưa hấu thành thỏi vàng: Cách lão nông nâng tầm trái dưa ngày tết – Thanh Niên (Duy Tân), 13/02/2026
3. Trái cây độc lạ vẫn 'sốt', hoa kiểng tấp nập về thành phố – Thanh Niên (Chí Nhân), 18/01/2025
4. Dưa vàng hồ lô, thỏi vàng "thót tim" với mưa trái mùa – Người Lao Động trên Tuổi Trẻ (Ngọc Ánh), 16/01/2025
5. "Vua" dưa hấu thỏi vàng Trần Văn Cưng – VOV Giao thông, 21/01/2025
6. Tiền triệu dưa hấu hình thỏi vàng – VTV, 07/02/2024
7. 'Nắn' dưa hấu hình vuông, thỏi vàng: Nông dân miền Tây bán tiền triệu mỗi cặp – Thanh Niên (Duy Tân), 22/01/2023
8. Dưa hấu thỏi vàng, bưởi hồ lô, 'bàn tay Phật'... mang tài lộc vào nhà – Tuổi Trẻ Du lịch TP.HCM, 19/01/2023
9. Tạo hình dưa hấu thành thỏi vàng, nông dân thu bạc triệu vụ Tết – Dân Trí (theo VTV), 15/01/2023
10. Dưa hấu thỏi vàng 'cháy' hàng ngày Tết – Tiền Phong (Kim Hà), 15/01/2023
11. Bưởi và dưa hấu thỏi vàng "chào hàng" dịp Tết – Báo Cần Thơ (Mỹ Thanh), 28/01/2019
12. Dưa hấu thỏi vàng bình ổn giá – Thanh Niên, 22/01/2018
13. Trái cây độc lạ dịp tết sẽ khan hàng – Báo An Giang (theo Nông nghiệp Việt Nam), 07/01/2018
14. Kiếm tiền triệu nhờ nghề khắc hình lên dưa hấu ngày Tết – Dân Trí (Hà Trang), 03/02/2016
15. "Vua dưa hấu thỏi vàng" sẽ tung ra 600 cặp dưa thỏi vàng – Dân Trí (Nguyễn Hành), 31/10/2015
16. "Vua" dưa hấu tạo hình ở miền Tây Nam Bộ – Nhân Dân (Bùi Quốc Dũng), 16/02/2015
17. Cầm nửa tỷ đồng không mua được 150 cặp dưa hấu thỏi vàng – VietNamNet (theo Dân Trí), 11/02/2015
18. Sáng tạo để thành công – Báo Cần Thơ (Hoàng Định), 03/11/2014
19. Gặp nông dân "biến" dưa hấu thành… thỏi vàng – Dân Trí (Thanh Tùng, VOV), 28/01/2014
20. Dưa hấu thỏi vàng – hàng "độc" từ Cần Thơ – Báo Cần Thơ (Lệ Thu), 26/01/2011
21. Dưa hấu thỏi vàng giá 7 triệu đồng/cặp – VietNamNet, 20/01/2011
22. Square watermelon – Wikipedia (tiếng Anh)
23. Square watermelon shipments begin in western Japan city – Japan Today
24. Ornamental square watermelon farmers only 7 people – VOI, 2021
25. The Secret of the Square Watermelon – All About Japan
26. Dưa hấu thỏi vàng lai F1 RADO 212 – Hạt giống Rạng Đông (thông tin giống)